Uykuya dair elde edilen son veriler alarm niteliğinde çünkü modern yaşantının sağlığımızı ne kadar olumsuz etkilediğini gözler önüne seriyor. Daha fit, sağlıklı ve mutlu olmanıza yarayacak
uykuyla ilgili bilmeniz gerekenler burada.
Birileri yağlarınızdan kurtulmanızı ve daha uzun yaşamanızı sağlayacak bir hap icat etseydi hayattaki en büyük baş ağrıları, dünya üzerinde süper yatlarına ev sahipliği yapacak bir liman bulma derdi olurdu. İlaç satıcıları için kötü ve geri kalan bizler için iyi haber ise böylesi bir ilaç halihazırda mevcut. Hem de bedava. Ama hap şeklinde değil. Bu ilaca ulaşmak için karanlık bir odada uzanıp kestirmelisiniz. Eğer daha sağlıklı ve daha fit olmak gibi bir amacınız varsa bilim bu konuda açık ve net: Uykunuzun miktarına, kalitesine ve tutarlılığına daha fazla dikkat etmeniz gerekiyor.
Saygın sporcularla ve tanınmış şirket yöneticileriyle çalışan uyku uzmanı ve performans koçu Dr. Jonathan Bloomfield, “Kilo verip daha fit bir vücuda sahip olmak istiyorsanız, ilk odaklanmanız gereken şey uykunuzu doğru almak” diyor. “Uyku ile kilo alımı, uyku ile testosteron seviyeleri arasında bariz bir bağ vardır. Yani uyku konusunda başarısız olursanız, amaçladığınız fitness ve kilo hedeflerinize asla ulaşamazsınız.”
Bu size bir sürpriz gibi gelmeyebilir. Hepimiz uykunun önemli olduğunu biliyoruz. Sorun şu ki yeterince uyumuyoruz ve hatta giderek daha zararlı hayat tarzı ve uyku alışkanlıkları geliştiriyoruz. Bir sigorta şirketinin yeni yayınlanan raporuna göre, Britanya’da 20 milyon insan yeteri kadar uyumuyor ve bundan en kötü sonuçları alanlar 35-44 yaş aralığındakiler. Bu sayının % 51’i uyudukları alanda yeteri kadar vakit geçirmediklerini belirtiyor. Eh, sonuçları oldukça vahim. Hem etkilenen bireyler hem de tüm ülke için. Yılın başlarında yayınlanan bir ankete göre, Birleşik Krallık’ın ekonomisi uyku eksikliği yüzünden üretim bazında yılda 40.2 milyar £. Bu tutarın 2030 yılına gelindiğinde ise 47 milyar £ olması bekleniyor. Araştırmaların gösterdiğine göre, bireysel düzeyde bir gecede altı saatten az uyumak, obez olma riskinizi % 30 arttırırken, beş saatten az uyumak kalp krizi riskinizi iki katına çıkarıyor.
UYANMA ÇAĞRISI
Peki çözüm bu kadar açık ve ulaşılması kolaysa neden bu kadar zorlanıyoruz ve buna dair ne yapmalıyız? Bloomfield’ın bir teorisi var. “Bence uyku konusunda kayıtsız kalıyoruz çünkü binlerce kez yaptığımız bir şey. Nefes almak gibi yani. Bunun üstüne ciddi düşünmüyoruz. Ayrıca uykularımızı doğrudan deneyimlemiyoruz. Uyanıp yaşadığımız şeyin tadına varmıyoruz. Hatta uyku neredeyse bizim için bir külfet haline geldi çünkü çok vakit alıyor ve vakit pek çoğumuzun sahip olmadığını düşündüğü bir şey. Bunun yanı sıra, uyku süresince meydana gelen biyolojik süreçleri ve harekete geçen mekanizmaları takdir etmiyoruz çünkü çocukken bunlar bizlere öğretilmemişti. Sağlıklı beslenmenin ve egzersiz yapmanın değeri anlatıldı bize fakat uyku çok önemli, hatta göz ardı edilen sağlığımızı tamamlayıcı üçüncü bir bileşen. Sonuç olarak bu konuda biraz bilgisiz kaldık.”
Bu kadarı yetmiyormuş gibi bir de şimdilerde yorgunlukla beraber uykusuzluk da bir onur madalyası olarak görülüyor. Pek yaygın kuzeni ‘meşguliyet’ gibi uykusuzluk da sizin, modern yaşantı makinesinin içerisinde çok önemli bir parça olduğunuzu size aşılıyor. Bloomfield, “Bazı ünlü kişiler kısa uykunun, iki ile üç saat arası, savunuculuğunu yapıyor” diyor ve ekliyor: “Bu insanlar ülkeleri ya da büyük şirketleri yöneten insanlar, yani az uyumak böylece bize başarının bir şartı gibi görünüyor. Sonra şöyle bir deyiş vardır: ‘Paranın uykusu olmaz’. Ve günümüzde her zamankinden daha uluslararası bir ticaret hayatının içerisindeyiz. Yani günde dokuz-beş kavramı ortadan kalkıyor ve iş hayatımızın sınırları da yok oluyor.”
Olumlu şeylerden bahsetmek gerekirse, bu gece uykunuzda büyük değişiklikler yaparak başlayabilirsiniz. Önce neden önemli olduğunu anlayarak ve sonra Bloomfield’ın uyum sağlamanıza yardımcı olacak uyku öncesi rutinlerini takip ederek, uyku için mükemmel koşulları ve uyandığınızda yenilenmiş hissetmenizi sağlayacak teknolojiyi nasıl kullanacağınızı öğrenerek tabii.
Uyku neden önemlidir?
Hiçbir zaman tam anlamıyla anlaşılan bir alan olmamıştır. Hala tam olarak neden uyuduğumuzu ve uyurken neler döndüğünü bilmiyoruz. Fakat geçtiğimiz yıllarda bilim insanları ve özellikle sinir bilimciler, uyku mekaniklerine dair her zamankinden çok keşifte bulundu. Ana hatlarıyla uzmanlar, ortalama bir uykunun sekiz saate yayıldığına inanıyor. İlk yarısında tamirat ve fiziksel yenilenmeye odaklanırken, diğer yarısında beyin hakimiyeti daha da artıyor. İşte bu ikinci yarıda hafıza takviyesi, öğrenme ve nöral ağların güçlendirilmesi ile beyin fonksiyonları tamiratı gibi işlere yoğunlaşılıyor.
Sizi ilgilendiren başka neler keşfedildi?
Araştırmalar beyinde, gün boyunca oluşan nörotoksinleri dışarı atan hayati bir sistem, bir tür ‘yıkama’ sistemi olduğunu gösterdi. Gecenin hangi bölümünde harekete geçtiği veya ne zaman vücuda hakim olduğu saptanamadı fakat beynin fiziksel yenilenmeye dair çok önemli bir görevi üstlendiği ortaya çıktı. Sistemin, zamanla biriktiğinde bilişsel sorunlara yol açabilecek beta-amiloid adlı bir proteinle ilgili olduğu belirlendi. Uzun zaman diliminde yetersiz ve kalitesiz uykunun demans (bunama) gibi durumların oluşumuyla alakalı olmasının sebeplerinden biri bu.
Yeterli uyku almadığınızda başka neler oluyor?
Beyinde yenilenme bozuklukları ve bilişsel yetersizliklere yol açıyor. İnsanlar daha unutkanlaşıyor ve hızları da biraz yavaşlıyor. Beynin yürütme işlevselliği (1000000) bir şekilde yavaşlıyor veya kapatılıyor ve beyin yeni hatıralar oluşturamayacak veya öğrenemeyecek hale geliyor. Eksik uyku alan insanlar bilgi alımı ve aldıkları bilgiyi saklama konusunda zorluk yaşıyor çünkü hafıza bütünselliğini koruyamıyor. Bunun haricinde, sinir sistemini de etkiliyor.
Otonomik sinir sisteminde iki bölüm vardır; biri bizi harekete geçirirken, diğeri yenilenmemizi ve iyileşmemizi sağlar. Sorun ise sürekli harekete geçip sürekli strese maruz kalınca oluşan yenilenme sürecinin yokluğunda oluşuyor. Bu durumda, -ki yeterli uyku almazsanız olacaktır, sinir sisteminde dengesizlik oluşur ve organların yeteri kadar tamir edilememesine yol açar. Bundan adrenal bezleri gibi organlar etkilenebilir, adrenal yorgunluğa sebep olabilir.
